I. NORMALIZACJA
Podstawą prawną funkcjonowania w Polsce normalizacji jest:
Ustawa z dnia 12 września 2002 r. o normalizacji z późniejszymi zmianami (Dz. U. z 2002 r. nr 169, poz. 1386 i inne zawierające zmiany)
Na mocy tej ustawy powstał Polski Komitet Normalizacyjny (PKN), który jest państwową jednostką organizacyjną (art. 9). PKN kieruje Prezes powoływany na okres 5 lat przez Premiera (art. 15 i 16) Do zadań Prezesa należy m.in. zatwierdzanie i wycofywanie, w imieniu PKN, Polskich Norm i innych dokumentów normalizacyjnych na wniosek komitetów technicznych. Przy PKN działa Rada Normalizacyjna (art. 18). Do zadań Rady należy m.in. opiniowanie projektów Polskich Norm i innych dokumentów normalizacyjnych. Zasadnicza praca nad tworzeniem Polskich Norm odbywa się w komitetach technicznych. Komitetom technicznym poświęcony jest artykuł 23 ustawy.
Najważniejsze zapisy Ustawy:
1) racjonalizacji produkcji i usług poprzez stosowanie uznanych reguł technicznych lub rozwiązań organizacyjnych;
2) usuwania barier technicznych w handlu i zapobiegania ich powstawaniu;
3) zapewnienia ochrony życia, zdrowia, środowiska i interesu konsumentów oraz bezpieczeństwa pracy;
4) poprawy funkcjonalności, kompatybilności i zamienności wyrobów, procesów i usług oraz regulowania ich różnorodności;
5) zapewnienia jakości i niezawodności wyrobów, procesów i usług;
6) działania na rzecz uwzględnienia interesów krajowych w normalizacji europejskiej i międzynarodowej;
7) ułatwiania porozumiewania się przez określanie terminów, definicji, oznaczeń i symboli do powszechnego stosowania.
Art. 4.
W normalizacji krajowej stosuje się następujące zasady:
1) jawności i powszechnej dostępności;
2) uwzględniania interesu publicznego;
3) dobrowolności uczestnictwa w procesie opracowywania i stosowania norm;
4) zapewnienia możliwości uczestnictwa wszystkich zainteresowanych w procesie opracowywania norm;
5) konsensu jako podstawy procesu uzgadniania treści norm;
6) niezależności od administracji publicznej oraz jakiejkolwiek grupy interesów;
7) jednolitości i spójności postanowień norm;
8) wykorzystywania sprawdzonych osiągnięć nauki i techniki;
9) zgodności z zasadami normalizacji europejskiej i międzynarodowej.
Art.5.
1) Polska Norma jest normą krajową, przyjętą w drodze konsensu i zatwierdzoną przez krajową jednostkę normalizacyjną, powszechnie dostępną, oznaczoną – na zasadzie wyłączności - symbolem PN.
2) Polska Norma może być wprowadzeniem normy europejskiej lub międzynarodowej. Wprowadzenie to może nastąpić w języku oryginału.
3) Stosowanie Polskich Norm jest dobrowolne.
4) Polskie Normy mogą być powoływane w przepisach prawnych po ich opublikowaniu w języku polskim.
5) Polskie Normy korzystają z ochrony jak utwory literackie, a autorskie prawa majątkowe do nich przysługują krajowej jednostce.
Normalizacja:
Pojęcie normalizacja zdefiniowano w aktualnej normie PN-EN 45020:2009 Normalizacja i dziedziny związane – Terminologia ogólna, polskim odpowiedniku EN 45020:2006 stanowiącej wprowadzenie dokumentu ISO/IEC Guide 2:2004 (wyd.8).
PN-EN 45020:2009 zawiera podstawowe terminy i definicje dotyczące normalizacji i dziedzin związanych. Ma ona na celu ułatwienie wzajemnego porozumienia między członkami CEN, CENELEC, jak też różnymi instytucjami rządowymi i pozarządowymi biorącymi udział w działalności normalizacyjnej na szczeblu międzynarodowym, regionalnym i krajowym. Norma stanowi także podstawę do nauczania oraz służy jako materiał źródłowy przedstawiający w zwięzły sposób podstawowe, teoretyczne i praktyczne zasady normalizacji, certyfikacji i akredytacji laboratoriów.
Często do nieporozumień prowadzi używanie niewłaściwej lub nieaktualnej terminologii. Np. w normalizacji używa się terminu konsens a nie konsensus; w miejsce terminu: dokument normalizacyjny, od czasu wydania PN-N-02000: 1994 (wycofanej i zastąpionej przez PN-EN 45020: 2000) stosuje się, mający szersze znaczenie, termin dokument normatywny. Nawet w obowiązującej obecnie ustawie z dnia 12 września 2002 r. o normalizacji, art.2 p.3 i dalsze, nieprawidłowo użyto dawnego terminu dokument normalizacyjny.
Podstawowe terminy określone w normie PN-EN 45020:2009
Normalizacja - działalność mająca na celu uzyskanie optymalnego, w danych okolicznościach, stopnia uporządkowania w określonym zakresie, poprzez ustalanie postanowień przeznaczonych do powszechnego i wielokrotnego stosowania, dotyczących problemów istniejących lub możliwych do wystąpienia.
UWAGA 1. Działalność ta polega w szczególności na opracowywaniu, publikowaniu i wdrażaniu norm.
UWAGA 2. Ważnymi korzyściami wynikającymi z normalizacji są poprawa przydatności wyrobów, procesów i usług do celów, którym mają one służyć, zapobieganie powstawaniu barier w handlu oraz ułatwienie współpracy technicznej.
Norma - dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony przez upoważnioną jednostkę organizacyjną ustalający – do powszechnego i wielokrotnego stosowania – zasady, wytyczne lub charakterystyki odnoszące się do różnych rodzajów działalności lub ich wyników i zmierzający do uzyskania optymalnego stopnia uporządkowania w określonym zakresie.
UWAGA Zaleca się, aby normy były oparte na osiągnięciach zarówno nauki, techniki, jak i praktyki oraz miały na celu uzyskanie optymalnych korzyści społecznych.
Dokument normatywny - dokument ustalający zasady, wytyczne lub charakterystyki odnoszące się do różnych rodzajów działalności lub ich wyników.
UWAGA 1. Termin „dokument normatywny” jest terminem rodzajowym, obejmującym takie dokumenty jak: normy, specyfikacje techniczne, kodeksy postępowania i przepisy.
UWAGA 2. Przez „dokument” należy rozumieć jakikolwiek nośnik z utrwaloną na nim lub w nim informacją.
Konsens - ogólne porozumienie, charakteryzujące się brakiem trwałego sprzeciwu znaczącej części zainteresowanych w odniesieniu do istotnych zagadnień, osiągnięte w procesie rozpatrywania poglądów wszystkich stron zainteresowanych i zbliżenia przeciwstawnych stanowisk.
UWAGA Konsens nie musi oznaczać jednomyślności.
II. NORMY
Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony przez upoważnioną jednostkę organizacyjną, ustalający zasady, wytyczne lub charakterystyki odnoszące się do różnych rodzajów działalności lub ich wyników i zmierzający do uzyskania optymalnego stopnia uporządkowania w określonym zakresie.
Norma jest dokumentem:
1) opisującym sprawdzony stan wiedzy technicznej, świadczącym o jego aktualnym poziomie (światowym, regionalnym, krajowym) w danej dziedzinie;
2) przeznaczonym do dobrowolnego stosowania;
3) służącym ułatwieniu i uproszczeniu przepływu towarów i usług pomiędzy rynkami;
4) mogącym stanowić podstawę porozumienia sfery gospodarczej, rządowej i społecznej w spełnieniu określonych warunków bezpieczeństwa i jakości wyrobów i usług;
5) chronionym prawem autorskim, tak jak filmy, muzyka, programy komputerowe lub utwory literackie;
6) niebędącym informacją publiczną (czytaj więcej na ten temat).
Norma jest narzędziem ułatwiającym:
1) wytwarzanie dóbr;
2) świadczenie usług;
3) zarządzanie;
4) współdziałanie systemów.
Typy norm:
Symbole i skróty stosowane w oznaczeniach europejskich i międzynarodowych dokumentów normatywnych, służące ich identyfikacji:
EN – Norma Europejska opracowana przez CEN, CENELEC lub ETSI
ETSI EN – Norma Europejska opracowana przez ETSI
ETS – Norma Europejska opracowana przez ETSI przed 1996 r
EU (EURONORM) – Norma Europejska opracowana przez Europejską Wspólnotę Węgla i Stali
ENV – Prenorma Europejska
HD – Dokument Harmonizacyjny CEN lub CENELEC
IS – Arkusz Interpretacyjny
IEC – Norma Międzynarodowa opracowana przez Międzynarodową Komisję Elektrotechniczną (IEC)
ISO – Norma Międzynarodowa opracowana przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (ISO)
ISO/DAM – projekt Zmiany do Normy Międzynarodowej ISO
ISO/DIS – projekt Normy Międzynarodowej ISO
ISO/FDIS – końcowy projekt Normy Międzynarodowej ISO
ISO/IEC – Norma Międzynarodowa opracowana wspólnie przez ISO i IEC
CWA – Porozumienie Warsztatowe
CEN lub CENELEC GUIDE – Przewodnik
PAS – Specyfikacja Powszechnie Dostępna opublikowana przez ISO lub IEC
TR – Raport Techniczny
TS – Specyfikacja Techniczna
UN/ECE – dokument Europejskiej Komisji Gospodarczej Organizacji Narodów Zjednoczonych
NP – dyrektywa nowego podejścia
Symbole i skróty stosowane w oznaczeniach polskich dokumentów normatywnych:
PN – Polska Norma
prPN – projekt Polskiej Normy
PKN – Polski Dokument Normalizacyjny inny niż norma
PN-CISPR - Polskie Normy wprowadzające normy międzynarodowe CISPR,
PN-CR - Polskie Normy wprowadzające raport CEN,
PN-CR ISO - Polskie Normy wprowadzające raport ISO przyjęty przez CEN,
PN-EN - Polskie Normy wprowadzające normy europejskie EN,
PN-EN ISO - Polskie Normy wprowadzające normy europejskie będące wprowadzeniem norm międzynarodowych ISO,
PN-EN ISO/IEC - Polskie Normy wprowadzające normy europejskie będące wprowadzeniem norm międzynarodowych ISO/IEC,
PN-EN ISP - Polskie Normy wprowadzające normy europejskie EN ISP,
PN-ENV - Polskie Normy wprowadzające prenormy europejskie EN,
PN-ENV ISO - Polskie Normy wprowadzające prenormy europejskie będące wprowadzeniem norm międzynarodowych ISO,
PN-ETS - Polskie Normy wprowadzające normy europejskie ETS,
PN-ETSI EN - Polskie Normy wprowadzające normy europejskie ETSI EN,
PN-HD - Polskie Normy wprowadzające dokumenty harmonizacyjne CEN lub CENELEC,
PN-IEC - Polskie Normy wprowadzające normy międzynarodowe IEC,
PN-IEC TS - Polskie Normy wprowadzające specyfikacje techniczne IEC,
PN-ISO - Polskie Normy wprowadzające normy międzynarodowe ISO,
PN-ISO/IEC - Polskie Normy wprowadzające normy międzynarodowe ISO/IEC,
PN-ISO/IEC ISP - Polskie Normy wprowadzające normy międzynarodowe ISO/IEC ISP,
PN-…/A-…do PN-…/Z-… - normy tzw. „własne” o zapisie numeru stosowanym do końca 1993 roku,
PN-A-… do PN-Z-… - normy tzw. „własne” o zapisie numeru stosowanym od początku 1994 roku.
Skróty i symbole związane z wprowadzaniem zmian, poprawek i uzupełnień publikowanych jako odrębne arkusze uaktualniające dany dokument:/A – zmiana do normy opublikowana w postaci osobnego arkusza
/Ak – arkusz krajowy do PN-EN, PN-EN ISO, PN-ISO lub PN-IEC
/Ad – dodatek do normy opublikowany w postaci osobnego arkusza
/Ap – poprawka krajowa do PN opublikowana w postaci osobnego arkusza
/AC – poprawka do normy opublikowana w postaci osobnego arkusza
/Az – zmiana krajowa do PN opublikowana w postaci osobnego arkusza.
Skróty odnoszące się do porównania danej normy z innymi normami:
IDT – norma identyczna, całkowicie zgodna merytorycznie i formalnie z porównywaną normą
EQV – norma ujednolicona, całkowicie zgodna merytorycznie ale różniąca się formalnie z porównywaną normą
MOD – norma modyfikowana, całkowicie niezgodna merytorycznie i formalnie z porównywaną normą
Słownik Akronimów Normalizacyjnych PKN
Polskie i angielskie skrótowce dotyczące normalizacji (m.in. etapów prac normalizacyjnych, publikowanych dokumentów, podmiotów uczestniczących w procesach związanych z normalizacją).
Międzynarodowa Klasyfikacja Norm (ICS)
Międzynarodowa Klasyfikacja Norm (ICS) opracowana przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (ISO) stanowi podstawę opracowywania międzynarodowych, europejskich i krajowych katalogów norm oraz innych dokumentów normalizacyjnych. Jest ona również stosowana jako podstawa do klasyfikowania norm i dokumentów normalizacyjnych w bazach danych, bibliotekach.
ICS jest hierarchiczną klasyfikacją trójpoziomową:
III. NORMY W BIBLIOTECE GŁÓWNEJ
Wydawnictwa Polskiego Komitetu Normalizacyjnego gromadzone i udostępniane są na miejscu w Czytelni Zbiorów Specjalnych.
Biblioteka Główna posiada:
W wersji drukowanej - polskie normy tematycznie związane z profilem naukowym i dydaktycznym Uczelni, normy ISO, EN, IEC ( w tym ISO 9000 i EN 45000) normy branżowe BN, czasopisma i publikacje normalizacyjne.
W wersji elektronicznej – pełnotekstowy dostęp on-line do kompletu Polskich Norm.
Wyszukiwanie norm:
Przydatne linki:
Międzynarodowa Klasyfikacja Norm (ICS)
Indeks rzeczowy PN (Katalog Polskich Norm)
Indeks ICS (Katalog Polskich Norm)
Korzystanie z norm
Normy on-line dostępne są, wyłącznie na wydzielonym stanowisku w Czytelni Ogólnej. Użytkownicy posiadają jednostanowiskowy dostęp do pełnotekstowego zbioru Polskich Norm, określonych poprzez wszystkie wyróżniki ICS wg Międzynarodowej Klasyfikacji Norm. Treść norm umieszczana jest na serwerze PKN, aktualizowana - wszelkie zastąpienia, zmiany, poprawki wprowadzane są na bieżąco.
Dostęp do zbioru odbywa się on-line poprzez wyszukiwarkę, która umożliwia wyszukiwanie norm w całym zbiorze, w zbiorze norm aktualnych lub norm wycofanych. Kryteria wyszukiwania to: numer, tytuł, numer ICS , „zastępuje”, ”wprowadza”. Właścicielem praw autorskich do norm jest Polski Komitet Normalizacyjny, dlatego użytkownicy mają prawo, tylko i wyłącznie, do przeszukiwania norm.
Polskie Normy – Prawo autorskie
Zabronione jest wykonywanie kopii Polskich Norm i Polskich Dokumentów Normalizacyjnych.
Zgodnie z art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o normalizacji (Dz. U. 2002 nr 169 poz. 1386) Polskie Normy są chronione prawem autorskim jak utwory literackie, a autorskie prawa majątkowe do nich przysługują Polskiemu Komitetowi Normalizacyjnemu (PKN). Wydawanie i rozpowszechnianie na dowolnym nośniku (papierowym lub elektronicznym) Polskich Norm wymaga uzyskania zgody PKN na taką działalność. Polskie Normy i inne produkty normalizacyjne posiadają oznakowanie w postaci hologramu lub znaku wodnego. Publikowanie dokumentów nieposiadających oznakowania PKN jest niezgodne z aktualnym stanem prawnym, a informacje zawarte w takich dokumentach mogą być niekompletne lub nieaktualne. godnie z art. 5 ust. 7 ustawy o normalizacji Polskie Normy nie stanowią informacji publicznej i nie podlegają udostępnieniu w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 z późn. zm.). Wyrokiem z dnia 31 maja 2004 r. Naczelny Sąd Administracyjny, sygn. akt OSK 205/04, potwierdził, iż Polskie Normy nie stanowią informacji publicznej i nie podlegają udostępnieniu na wniosek zainteresowanego w trybie określonym w art. 14 ustawy o dostępie do informacji publicznej, jeżeli informacja ma dotyczyć Polskiej Normy w rozumieniu przepisów ustawy o normalizacji.
Naruszenie praw PKN jest przestępstwem i podlega postępowaniu karnemu w myśl ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawach autorskich i prawach pokrewnych.
Czytelnia Zbiorów Specjalnych czynna:
poniedziałek: 8.00 - 15.00
wtorek - czwartek: 8.30 - 19.00
piątek - sobota: 8.00 - 15.00
Kontakt:
udostepnianie@pcz.pl
tel. 34 3250 956
oin@pcz.pl
tel. 34 3250 958
Copyright © Politechnika Częstochowska. Wszystkie prawa zastrzeżone.
Politechnika Częstochowska uczelnią dostępną.
